Rynek Sandomierz

Rynek w Sandomierzu to jedno z tych miejsc, które potrafią zaskoczyć już na pierwszy rzut oka. Nie jest płaski jak większość starych placów miejskich w Polsce – pochyla się wyraźnie, z różnicą wysokości sięgającą kilkunastu metrów między najniższym a najwyżej położonym punktem. To serce miasta, gdzie historia splata się z codziennym życiem, a XIV-wieczny ratusz dzieli przestrzeń z nowoczesną rzeźbą kotwicy „trzymającej niebo”.

Pochyły rynek i jego historia

Spacer po sandomierskim rynku to dość nietypowe doświadczenie. Plac wyraźnie opada, co jest efektem lessowej skarpy, na której wzniesiono miasto. Taka topografia sprawia, że zwiedzanie ma swój rytm – schodzi się w dół, by potem wspinać się z powrotem, a każdy punkt oferuje inną perspektywę na otaczające kamienice i ratusz.

Centralnym punktem placu jest ratusz wybudowany w XIV wieku, tuż po najeździe Litwinów z 1349 roku. Pierwotnie był znacznie mniejszy, a jego najstarsza ceglana część reprezentuje styl gotycki. Z czasem budynek rozrastał się i zmieniał – dziś to ciekawa mieszanka architektoniczna, która dobrze oddaje wielowiekową historię miasta. Tuż obok stoi wspomniana rzeźba „Kotwica do nieba” autorstwa Cezarego Łutowicza – pionowy łańcuch kotwiczny zespawany tak, że sięga w górę. Nietypowa instalacja, która stała się jednym z rozpoznawalnych elementów placu.

Kamienice wokół rynku – co warto zobaczyć

Zabytkowe kamienice otaczające plac kryją więcej niż tylko kawiarnie i restauracje. Pod numerem 10 znajduje się Kamienica Oleśnickich z charakterystycznymi podcieniami – to tu w 1570 roku podpisano zgodę sandomierską, dokument będący próbą porozumienia między różnymi denominacjami protestanckimi. Dziś w jej dziedzińcu mieści się wejście do Podziemnej Trasy Turystycznej.

Konwikt Boboli przy Rynku 5 to z kolei dawna jezuicka szkoła dla uboższych uczniów, która zachowała gotyckie elementy. Obecnie działa tu wystawa „Świat Ojca Mateusza” z wnętrzami stylizowanymi na te z popularnego serialu oraz figurami woskowymi bohaterów. Bilet kosztuje 23 złote. Dla fanów produkcji to obowiązkowy punkt, ale nawet jeśli serial nie jest waszą ulubioną rozrywką, sam budynek zasługuje na uwagę.

W jednej z uliczek odchodzących od rynku można znaleźć olbrzymi pierścień z oczkiem ważącym 30 kilogramów – kolejną artystyczną niespodzianką Sandomierza.

Pod ziemię – Podziemna Trasa Turystyczna

Bezpośrednio pod płytą rynku kryje się labirynt dawnych piwnic kupieckich z XV-XVII wieku. Służyły one do przechowywania towaru – głównie wina, soli i śledzi. Dziś tworzą Podziemną Trasę Turystyczną, którą można zwiedzać wyłącznie z przewodnikiem.

Wejście znajduje się na dziedzińcu Kamienicy Oleśnickich, a wyjście – w zupełnie innej części rynku. Trasa prowadzi przez chłodne korytarze i składy, opowiadając historię handlu i codziennego życia mieszczan. To dość kameralne przeżycie – wąskie przejścia i półmrok mogą nie być komfortowe dla osób z klaustrofobią, ale dla reszty to fascynująca wycieczka pod powierzchnię miasta.

W sezonie turystycznym (kwiecień-wrzesień) podziemia są czynne codziennie od 9:00 do 19:00, ostatnie wejście o 18:00. Poza sezonem (październik-marzec) godziny są krótsze: 9:00-17:00, ostatnie wejście o 16:00. Bilet normalny to 20 złotych w sezonie, 18 złotych poza sezonem. Warto kupić bilety online z wyprzedzeniem – miejsca na konkretne godziny szybko się zapełniają, zwłaszcza w weekendy.

Rynek jako centrum życia miasta

Współczesny rynek to nie tylko zbiór zabytków. Latem plac tętni życiem – odbywają się tu targi, festiwale, spotkania. Kawiarnie i restauracje wystawiają ogródki, w galeriach sztuki można zajrzeć na wystawy, a sklepy z rękodziełem oferują lokalne produkty.

Przy Rynku 20 działa Centrum Informacji Turystycznej, gdzie można dostać mapę miasta z zaznaczonymi atrakcjami. Dostępna jest też aplikacja mobilna z trasami tematycznymi – romantyczną, historyczną i innymi. Na placu stoją również stylizowane na zabytkowe melexy, którymi turyści mogą objechać miasto.

Sandomierz bywa nazywany „małym Rzymem” – podobnie jak stolica Włoch leży na siedmiu wzgórzach. Rynek stanowi punkt wyjścia do zwiedzania większości miejskich atrakcji.

Dla kogo i ile czasu zarezerwować

Rynek sprawdzi się dla praktycznie każdego. Rodziny z dziećmi docenią przestrzeń do swobodnego spaceru i lody w jednej z kawiarni, miłośnicy historii znajdą tu wiele śladów przeszłości, a fani serialu o Ojcu Mateuszu – kultowe lokalizacje. Architektura i nietypowa topografia placu przyciągają też osoby zainteresowane urbanistyką.

Sam rynek można obejść w pół godziny, ale jeśli doliczyć Podziemną Trasę Turystyczną (około 45 minut), wystawę w konwikcie Boboli i chwilę na kawę, warto zarezerwować przynajmniej 2-3 godziny. Rynek stanowi świetną bazę wypadową do dalszego zwiedzania – stąd blisko do Bramy Opatowskiej (około 350 metrów), Wąwozu Królowej Jadwigi czy zamku.

Jak dojechać i gdzie zaparkować

Sandomierska starówka leży w strefie płatnego parkowania. Miejsca przy samym rynku są nieliczne i w sezonie zajęte już rano. Na dolnej części rynku znajdują się parkingi dla autobusów i samochodów – to najlepsza opcja, jeśli nie przyjedziecie o świcie. Alternatywnie można zostawić auto nieopodal Bramy Opatowskiej i przejść się na rynek pieszo.

Jeśli planujecie zwiedzanie w jeden dzień, warto przyjechać około 9:00-10:00, żeby zdążyć przed największym tłumem i mieć szansę na miejsce parkingowe w rozsądnej odległości. Z rynku do głównych atrakcji Sandomierza jest blisko – większość leży w obrębie starego miasta, a całą trasę po centrum można pokonać pieszo w około 4 kilometry.

Podziemna Trasa Turystyczna:

• Sezon (kwiecień-wrzesień): 9:00-19:00, ostatnie wejście 18:00, bilet 20 zł
• Poza sezonem (październik-marzec): 9:00-17:00, ostatnie wejście 16:00, bilet 18 zł
• Zwiedzanie tylko z przewodnikiem
• Wejście: dziedziniec Kamienicy Oleśnickich, Rynek 10

Wystawa „Świat Ojca Mateusza”:

• Lokalizacja: Konwikt Boboli, Rynek 5
• Bilet: 23 zł

Centrum Informacji Turystycznej: Rynek 20 – mapy, informacje, aplikacja mobilna z trasami