Wąwóz Udziców Kunów

Lessowe wąwozy w okolicach Kunowa i Udzicowa to jeden z tych zakątków Świętokrzyskiego, które łatwo przegapić jadąc główną szosą. A szkoda, bo te naturalne rozcięcia w ziemi tworzą krajobraz, który wygląda jakby ktoś specjalnie go zaprojektował – wysokie, jasne ściany, meandrujące ścieżki i cisza, która daje odpocząć od codziennego zgiełku. Wąwóz w Udzicowie, objęty ochroną jako pomnik przyrody, to doskonały przykład tego, jak woda przez tysiące lat kształtowała lessowe podłoże.

Okolice Kunowa kryją w sobie cały system wąwozów. Nie każdy wie, że lokalni mieszkańcy nadali im własne nazwy – „Biała Droga”, „Zimny”, czy bardziej tajemnicze „Jacka Piekło” i „Sroczy Dołek”. To nie są wynalazki dla turystów, tylko autentyczne nazwy używane od pokoleń.

Lessowe ściany i historia zapisana w skałach

Less to specyficzny materiał – drobnoziarnisty osad, który naniosły wiatry w epoce lodowcowej. Łatwo się rozmywa, dlatego woda tak efektownie tnie w nim głębokie wąwozy. W Udzicowie te pionowe ściany sięgają kilku metrów wysokości, tworząc naturalne korytarze prowadzące przez pagórkowaty teren.

Wąwóz w Udzicowie Dolnym został oficjalnie uznany za pomnik przyrody zarządzeniem wojewody kieleckiego z 1987 roku. Ujście wąwozu znajduje się przy najdalej wysuniętych na wschód zabudowaniach wsi. Przez lata woda drążyła dno, tworząc niebezpieczne wyrwy – dziś część tras została zabezpieczona, choć nadal widać ślady erozji.

W czasach PRL-u miejscowi chłopcy urządzali sobie w kunowskich wąwozach skocznię narciarską. Jak wspominał jeden z mieszkańców, skakali na samodzielnie zrobionych nartach nawet 17 metrów, lądując na polach poniżej.

Co zobaczyć w okolicy wąwozów

Spacer wąwozami to nie tylko podziwianie lessowych ścian. W okolicy znajduje się Kunowski Wodospad – niewielki, ale malowniczy, szczególnie zimą gdy zamarza tworząc lodowe kaskady. Znajduje się w miejscu zwanym „Przymiarki” czy „Przymiarowy Dół”. Latem woda spływa spokojnie po skalnym progu, zimą zamienia się w lodową rzeźbę.

Warto zwrócić uwagę na lessowe skarpy – to dom dla żołn, kolorowych ptaków przylatujących z Afryki, które upodobały sobie te tereny do gniazdowania. Ich obecność świadczy o wartości przyrodniczej tego miejsca.

Teren jest pagórkowaty, więc oprócz wąwozów czekają wzgórza z widokami na dolinę Kamiennej. Niektóre wąwozy prowadzą stromo pod górę – wdrapanie się wymaga odrobiny kondycji, ale otwiera dostęp do mniej uczęszczanych zakątków.

Przez wąwozy do Kunowa – szlaki i trasy

Z Udzicowa do Kunowa wiedzie trasa przez kilka wąwozów – łącznie około 14 kilometrów, jeśli chce się zobaczyć więcej. Można oczywiście skrócić spacer i skupić się tylko na głównym wąwozie w Udzicowie, co zajmie godzinę, może półtorej.

Część wąwozów to po prostu drogi gruntowe prowadzące między polami i lasami. Inne to bardziej dzikie ścieżki, gdzie trzeba uważać na korzenie i nierówne podłoże. Nie ma tu oznakowanych szlaków turystycznych w klasycznym sensie – raczej lokalne drogi i ścieżki, którymi chodzą mieszkańcy.

W pobliżu znajduje się też źródełko, do którego przyjeżdżają okoliczni mieszkańcy po wodę. Nie jest to wielka atrakcja turystyczna, ale pokazuje, że te tereny wciąż żyją swoim rytmem.

Dla kogo te wąwozy?

To miejsce dla tych, którzy lubią spokojne spacery z dala od tłumów. Nie ma tu infrastruktury turystycznej – ani kawiarni, ani punktów widokowych z barierkami. Jest za to autentyczność i możliwość obcowania z naturą bez sztucznych upiększeń.

Rodziny z małymi dziećmi mogą mieć trudności na bardziej stromych odcinkach, ale krótszy spacer głównym wąwozem w Udzicowie jest jak najbardziej możliwy. Osoby starsze powinny uważać na nierówne podłoże i strome fragmenty.

Miłośnicy geologii znajdą tu interesujące profile lessowe i przykłady erozji. Fotografowie – szczególnie zimą lub wczesną wiosną – mogą liczyć na ciekawe kadry z lodowymi formacjami lub pierwszymi kwiatami na skarpach.

W okolicy Kunowa znajduje się znacznie więcej wąwozów niż te najbardziej znane. Lokalni przewodnicy mówią o całym systemie lessowych rozcięć, z których każde ma swoją nazwę i historię.

Szerszy kontekst – dolina Kamiennej

Wąwozy w Udzicowie i Kunowie to element większego krajobrazu doliny rzeki Kamiennej. Na północ od rzeki ciągną się piaszczyste Lasy Iłżeckie, na południe – lessowa kraina rolnicza z charakterystycznymi głębokimi wąwozami i wysokimi skarpami.

W gminie Kunów znajdują się też inne ciekawe punkty: głazy narzutowe przyniesione przez lodowce, wąwóz skalny w Nietulisku Dużym z odsłonięciami skał triasowych, czy pozostałości XIX-wiecznych zakładów przemysłowych Staropolskiego Zagłębia Przemysłowego. Wąwozy można więc połączyć z szerszą wycieczką po okolicy.

Praktyczne informacje

Dojazd: Udziców znajduje się około 2 km na południowy wschód od Kunowa, 8 km na zachód od Ostrowca Świętokrzyskiego. Z głównej drogi między Kunowem a Ostrowcem trzeba skręcić w kierunku Udzicowa. Najlepiej korzystać z nawigacji GPS wpisując „Udziców” lub „Wąwóz Udzicki”. Parking – przy drodze, gdzie się da, to wieś bez zorganizowanych parkingów.

Czas zwiedzania: Od godziny na krótki spacer głównym wąwozem, do 4-5 godzin jeśli chce się przejść dłuższą trasę przez kilka wąwozów aż do Kunowa.

Ceny: Bezpłatnie, to teren otwarty bez opłat za wstęp.

Godziny: Dostępne cały dzień, przez cały rok. Zimą wąwozy wyglądają szczególnie efektownie gdy zamarza wodospad, wiosną kwitną pierwsze rośliny na skarpach.

Co zabrać: Wygodne buty do chodzenia po nierównym terenie, wodę (brak sklepów w okolicy), aparat jeśli lubi się fotografować przyrodę. Zimą warto mieć ciepłe ubranie – w wąwozach bywa chłodniej niż na otwartej przestrzeni.

Uwagi: Brak toalet, punktów gastronomicznych czy informacji turystycznej. To naturalne tereny, nie przygotowane pod masową turystykę. Po deszczach może być ślisko, szczególnie na stromych odcinkach.